UDK 343

UDK 343.97:343.238; 343.543

CERIF: S160

Natalija Lukić, master*[1]

EMPIRIJSKA ANALIZA RECIDIVIZMA SEKSUALNIH PRESTUPNIKA

U radu je empirijski utvrđivana povezanost između recidivizma seksualnih prestupnika i određenih statičkih faktora. Podaci za istraživanje prikupljeni su iz ličnih listova 82 osuđena lica koja izdržavaju (odnosno koja su izdržala) kaznu zatvora za određena krivična dela protiv polne slobode u Kazneno-popravnom zavodu u Sremskoj Mitrovici. U istraživanju su potvrđene neke od polaznih hipoteza. Utvrđeno je da postoji statistički značajna veza između mlađeg uzrasta u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualnog recidivizma. Pored toga, ustanovili smo da veće mogućnosti za ovu vrstu povrata postoje ako su nedozvoljene polne radnje prvo učinjeno krivično delo protiv polne slobode. Utvrdili smo i da seksualni povratnici uglavnom vrše istu vrstu krivičnih dela protiv polne slobode i ta povezanost je statistički značajna. Takođe, kada recidiviraju seksualni prestupnici po pravilu biraju žrtve približnog uzrasta, tako da se može napraviti podela između onih koji seksualno zlostavljaju maloletna lica i onih prestupnika čije su žrtve odrasli. Sa druge strane, rano započinjanje kriminalne karijere nije povezano s kasnijim specijalnim povratom. Ustanovili smo i da ekonomski položaj, bračni status kao i ranija osuđivanost (osim za krivična dela protiv polne slobode) ne utiču na seksualni recidivizam.
Ključne reči: Recidivizam.– Seksualni prestupnici.– Statički faktori.– Istraživanje.

1. UVOD

Prema postojećim saznanjima u kriminologiji povrat je kod seksualnih prestupnika manje zastupljen nego kod učinilaca drugih krivičnih dela. [2] Osim toga, seksualni prestupnici po pravilu nisu specijalni povratnici, odnosno oni čine raznovrsna krivična dela, a ne samo ona uperena protiv polne slobode.[3] No, iako je utvrđeno da je stopa recidivizma kod ovih prestupnika niža nego kod ostalih kategorija učinilaca, ne može se sa sigurnošću reći da li je navedeno posledica smanjenih mogućnosti da se recidivira, primenjenog tretmana ili tamne brojke kriminaliteta.[4]

Saznanja o etiologiji recidivizma seksualnih prestupnika imaju ulogu na planu specijalne prevencije kroz određivanje tretmana, ali bi zajedno s fenomenološkim karakteristikama kriminalnih karijera ovih prestupnika morala imati uticaja i na planu generalne prevencije kroz kreiranje odgovarajućih zakonskih rešenja. S tim u vezi, potrebno je istaći da su zakonodavci u nekim pravnim sistemima i usvojili specifične pravne mehanizme kojima se pokušava postići smanjenje stope povrata.[5] Naš zakonodavac je sledio ovakav pristup nedavnim uvođenjem posebnih mera za sprečavanje vršenja krivičnih dela protiv polne slobode prema maloletnim licima.[6] Pored navedenog, od velikog je značaja i viktimološki aspekt krivičnih dela protiv polne slobode imajući na umu brojne negativne posledice koje ova dela ostavljaju na žrtve. [7]

2. ETIOLOŠKA DIMENZIJA RECIDIVIZMA SEKSUALNIH PRESTUPNIKA

Iako je primetno da brojne kriminološke studije koje za predmet analize imaju povrat seksualnih prestupnika odlikuje metodološka neujednačenost (različite veličine uzoraka, različito definisanje pojma „recidivizam“, razlike u trajanju prospektivnih longitudinalnih studija, razlike u pogledu strukture uzorka koje se odnose na učinioce ili krivična dela koja se podvode pod seksualne delikte i slično) što svakako utiče i na dobijene rezultate, postoji određena saglasnost u pogledu faktora za koje se smatra da uzrokuju recidivizam seksualnih prestupnika.[8]

Faktori su razvrstani prema tome da li su relevantni za predviđanje specijalnog ili generalnog povrata ove kategorije prestupnika. Prva grupa faktora deli se u tri kategorije:

– Statički faktori obuhvataju sociodemografske odlike učinioca i raniju osuđivanost koja uključuje karakteristike krivičnog dela i žrtve;

– Stabilni dinamički faktori obuhvataju psihopatsku ličnost i sklonost ka devijantnom seksualnom ponašanju;

– Akutni dinamički faktori obuhvataju negativna emocio­nalna stanja, slabu sposobnost samokontrole i slabu soci­jalnu podršku. [9]

Statičke faktore recidivizma lakše je utvrditi u poređenju s dinamičkim, ali je njihov nedostatak što se neki od njih (na primer ranija osuđivanost) mogu koristiti kao prediktor povrata uopšte, a ne samo seksualnog recidivizma. Dinamički faktori, s druge strane, otklanjaju navedeni nedostatak, ali ih je zbog promenljivog karaktera teže utvrditi i veće su mogućnosti da budu pogrešno procenjeni.[10] Jedna metaanaliza koja je obuhvatila sprovedene studije iz šest država pokazala je da najveći rizik za specijalni povrat seksualnih prestupnika predstavljaju statički i stabilni dinamički faktori.[11] Na slične zaključke u pogledu odlučujućih faktora seksualnog recidivizma ukazuju i drugi autori.[12]

Kada su u pitanju uzroci generalnog povrata kod seksualnih prestupnika, oni se u principu ne razlikuju u poređenju s drugim kategorijama učinilaca krivičnih dela. Generalni povratnici su uglavnom mlađi i neoženjeni muškarci, često nezaposleni, sa psihopatskim ili nekim drugim psihološkim poremećajem, pri čemu je prisutan i problem sa zavisnošću od alkohola ili opojnih droga.[13] Imajući na umu da rezultati empirijskih studija pokazuju da seksualni prestupnici po pravilu nisu specijalni povratnici, već da vrše raznovrsna krivična dela, ne bi ih trebalo smatrati nekom zasebnom kategorijom učinilaca.[14] Za razumevanje seksualnog recidivizma svakako treba uzeti u obzir faktore za koje se smatra da imaju najvećeg uticaja na ponovno vršenje ovih krivičnih dela, ali ne treba zanemariti i činioce koji se generalno dovode u vezu s povratom.[15] U ovom radu biće analiziran uticaj koji na seksualni recidivizam imaju određeni statički faktori, zbog čega će u nastavku oni biti detaljnije predstavljeni.

2.1. Uzrast u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela

U literaturi se navode različiti podaci u pogledu uzrasta u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela. Neke studije pokazuju da više od 50% ispitanika prvo krivično delo protiv polne slobode učini pre 18. godine, dok druge potvrđuju da taj period nastupa znatno kasnije – oko 30. godine. [16] Kada se radi o učiniocima koji prvo krivično delo protiv polne slobode čine u periodu adolescencije, ne postoji jedinstven stav po pitanju da li je to faktor kojim se pouzdano može predvideti seksualni recidivizam. Brojne prospektivne studije u kojima su ovi učinioci praćeni 10 godina posle izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode, pokazale su da je procenat specijalnog povrata bio nizak. [17] Sa druge strane, osuđeni učinioci krivičnih dela protiv polne slobode navode da su u odraslom dobu izvršili prvo delo ove vrste što nije u skladu s podatkom o velikom broju maloletnih učinilaca seksualnih krivičnih dela. Jedno od objašnjenja može biti vezano za blaže reagovanje organa formalne socijalne kontrole na maloletnički kriminalitet u poređenju s odraslim prestupnicima. Drugo objašnjenje ukazuje na eventualno postojanje dve različite kategorije učinilaca. Prvu grupu bi činila maloletna lica koja rano počinju svoje kriminalne karijere, ali krivična dela vrše samo u periodu adolescencije i ređe recidiviraju, dok bi drugu kategoriju činili prestupnici koji započinju vršenje krivičnih dela protiv polne slobode u kasnijim godinama. Takvim shvatanjem mogli bi se objasniti rezultati empirijskih istraživanja koji pokazuju da postoje okvirno dva uzrasta u kojima se najviše vrše krivična dela protiv polne slobode – oko 17. i oko 30. godine.[18] Kada se radi o vrstama krivičnih dela protiv polne slobode, za silovatelje se navodi da su u proseku nešto mlađi u poređenju s učiniocima koji seksualno zlostavljaju decu.[19]

Pored uzrasta u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode, u literaturi se razmatra i uticaj koji na seksualni recidivizam ima rano započinjanje kriminalne karijere. Za seksualne prestupnike je karakteristično rano započinjanje vršenja krivičnih dela (i pre 16. godine). [20] Početak kriminalne karijere po rezultatima sprovedenih istraživanja predstavlja značajan indikator kasnijeg kriminalnog ponašanja. Rani počeci kriminalnih aktivnosti dovode se u vezu s većom učestalošću krivičnih dela, a po pravilu uzrokuju i duže trajanje kriminalne karijere kao i vršenje težih krivičnih dela.[21]

2.2. Socioekonomski status

U literaturi se navodi da je loš socioekonomski status seksualnih prestupnika povezan s recidivizmom.[22] Većina ovih učinilaca ima niži nivo obrazovanja (pri čemu mnogi napuštaju školu pre 16. godine), obavlja povremene poslove ili je nezaposlena. Prema nekim stavovima vršenje krivičnih dela objašnjava se postojanjem ozlojeđenosti i neprijateljskih stavova koje generiše statusna nejednakost. [23] No, pojedini autori dovode u pitanje uticaj ovih faktora, a posebno nezaposlenost, jer smatraju da se ne može pouzdano utvrditi da li loš socioekonomski status utiče na pojačano reagovanje organa formalne socijalne kontrole ili je zaista u vezi s recidivizmom seksualnih prestupnika.[24] Među teorijskim objašnjenjima povrata ove kategorije prestupnika navodi se i teorija socijalne dezorganizacije po kojoj kriminalitet predstavlja rezultat delovanja uslova koji dezintegrišu lokalnu zajednicu i slabe dejstvo društvenih normi. Tvorci teorije Šou i Mekej (Shaw i McKey) ističu da „zajednice sa najvišim stopama kriminaliteta nastanjuju oni segmenti populacije čija je pozicija najnepovoljnija u pogledu distribucije ekonomskih, društvenih i kulturnih vrednosti. Iako je u tim zajednicama dominantna tradicija konvencionalna, postoji povezanost sa sistemom kriminalnih vrednosti“.[25] Pojedini autori su, suprotno stavovima tvoraca ove teorije, analizirali nezaposlenost kao zaseban faktor, a ne kao indikator socijalne dezorganizacije, kako bi utvrdili njegov stvarni uticaj na recidivizam. Istraživanje je pokazalo da postoji direktan uticaj nezaposlenosti na povrat seksualnih prestupnika. [26]

2.3. Bračni status

Slično kao i kod socioekonomskog statusa, i za bračni status se navodi da ima uticaja na recidivizam seksualnih prestupnika iako ova veza nije potvrđena u svim istraživanjima.[27] Seksualni recidivisti su u velikom broju slučajeva neoženjeni ili razvedeni. Bračni status se u istraživanjima posmatra kao jedan od elemenata socijalne dezorganizacije zajedno s pokazateljima kao što su migracije, kulturna heterogenost, porodična dezorganizacija. U takvim empirijskim studijama potvrđena je povezanost socijalne dezorganizacije i seksualnog recidivizma, a samim tim i uticaja bračnog statusa na povrat seksualnih prestupnika.[28] Sa druge strane, neka istraživanja potvrđuju značaj ovog faktora nevezano od delovanja drugih pokazatelja socijalne dezorganizacije.[29] Na značaj bračnog statusa i nezaposlenosti kao faktora koji ima uticaj na kriminalno ponašanje ukazuju Sampson i Laub (Sampson, Laub), tvrdeći da na kontinuitet kriminalnog ponašanja utiču ne samo ponašanja u ranom uzrastu, već i društvene veze u odraslom dobu, pri čemu su stabilnost posla i privrženost bračnom drugu inverzno povezani s nivoom kriminaliteta.[30]

2.4. Ranija osuđivanost

Jedan od veoma važnih pokazatelja recidivizma seksualnih prestupnika jeste ranija osuđivanost. Rizik je veći ukoliko je učinilac prethodno bio osuđen za neko delo protiv polne slobode,[31] ali se u literaturi mogu pronaći i rezultati istraživanja koji pokazuju da seksualni povratnici imaju veći broj ranijih osuda za određena imovinska dela u poređenju s onima koji su učinili samo jedno krivično delo protiv polne slobode.[32] To ne znači da su svi učinioci krivičnih dela protiv polne slobode istovremeno i povratnici. Različite studije pokazuju da se broj prestupnika koji u svojoj kriminalnoj karijeri imaju samo jedno krivično delo protiv polne slobode kreće između 40–70%, dok je zanemarljiv udeo onih koji izvrše disproporcionalno veliki broj ovih krivičnih dela. Ipak, u procenjivanju povrata kod seksualnih prestupnika trebalo bi uzeti u obzir tamnu brojku kriminaliteta za koju se navodi da je posebno zastupljena kod krivičnih dela protiv polne slobode. [33] Seksualni prestupnici nisu specijalni povratnici, već po pravilu vrše raznovrsna krivična dela, a često u njihovim kriminalnim karijerama preovladavaju imovinska krivična dela.[34] Ipak, primetno je da ova kategorija prestupnika kada recidivira po pravilu vrši istu vrstu krivičnih dela protiv polne slobode, bira žrtve istog uzrasta i pola. [35] Takođe, seksualni prestupnici koji upotrebe prinudu prilikom izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode po pravilu kasnije ne odstupaju od takvog načina izvršenja.[36] U poređenju s drugim kategorijama prestupnika, specijalni povrat je najmanje zastupljen upravo kod seksualnih prestupnika.[37]

3. CILJEVI ISTRAŽIVANJA I HIPOTEZE

Cilj sprovođenja ovog istraživanja je utvrđivanje, koliko je to na osnovu veličine uzorka moguće, postojanja i jačine povezanosti između određenih statičkih faktora i seksualnog recidivizma. Interesovale su nas i određene karakteristike povrata i to pre svega pitanje da li se seksualni recidivisti specijalizuju u vršenju krivičnih dela protiv polne slobode. Sprovedena studija je retrospektivnog karaktera, jer su podaci o kriminalnim karijerama prikupljeni za period pre poslednjeg izvršenog krivičnog dela protiv polne slobode. U radu smo pošli od sledećih hipoteza:

1. recidivizam seksualnih prestupnika značajno je povezan s uzrastom, odnosno s ranim započinjanjem kriminalne kari­jere, a posebno s ranim vršenjem krivičnih dela protiv polne slobode;

2. seksualni povratnici su u najvećem broju slučajeva neože­njeni / razvedeni i nezaposleni;

3. na recidivizam ove kategorije prestupnika utiče ranija osuđivanost;[38]

4. kriminalne karijere seksualnih povratnika u velikom bro­ju slučajeva započinju izvršenjem nekog krivičnog dela protiv polne slobode, a povratnici po pravilu vrše istu vrstu seksualnih dela i biraju žrtve sličnog uzrasta.

4. METODOLOGIJA RADA

U istraživanju su korišćeni podaci prikupljeni o osuđeni­cima iz Kazneno-popravnog zavoda u Sremskoj Mitrovici. Uzorak je sastavljen od 82 lica koja su rođena u periodu između 1968. i 1977. godine. Godina rođenja je uzeta kao kriterijum odabira osuđenika za krivična dela protiv polne slobode kako bi njihove kriminalne karijere mogle biti praćene približno jednak broj godina. Naime, prema rezultatima sprovedenih istraživanja kriminalne karijere kod najvećeg broja učinilaca ne traju dugo – po jednoj studiji oko 40% karijera trajalo je manje od dve godine, dok je karijeru dužu od 20 godina imalo samo 9% lica. Najveći broj kriminalno aktivnih lica prestaje s vršenjem dela između 25. i 30. godine, dok oni koji i posle navedenog perioda nastave s kriminalnim ponašanjem prestaju da vrše krivična dela u ranim četrdesetim godinama.[39] Iako bi bilo najadekvatnije istraživati grupu osuđenika koji su rođeni iste godine, takva mogućnost bila je isključena zbog malog broja ove kategorije prestupnika u poređenju s ostatkom zatvoreničke populacije. Uzorak istraživanja čine lica koja se trenutno nalaze u zavodu zbog izvršenja krivičnog dela protiv polne slobode ili su otpuštena iz zavoda u poslednjih pet godina posle izdržane zatvorske kazne za pomenuta dela.

Podaci su prikupljeni iz ličnih listova osuđenika (godina rođenja; bračni status – neoženjeni, oženjeni, razvedeni, vanbračna zajednica; podatak o zaposlenju – zaposleni, nezaposleni i povremeni poslovi). Vreme izvršenja krivičnog dela protiv polne slobode uzeto je iz presude zbog precizno opisanog činjeničnog stanja. Sa druge strane, podaci o povratu odnose se na godinu u kojoj je doneta presuda (u najvećem broju slučajeva presude za prethodna krivična dela nisu sadržane u ličnim listovima osuđenika), što se najčešće ne poklapa s godinom u kojoj je krivično delo izvršeno. [40] Podaci o žrtvama uključuju njihov pol i uzrast (dete, maloletnik i odrasla osoba). Što se tiče krivičnih dela, uzorak čine podaci o zatvorenicima koji su osuđeni (odnosno otpušteni sa izdržavanja kazne) za sledeća krivična dela: čl. 103–106, 108, 110 (Krivični zakon RS koji je važio do stupanja na snagu Krivičnog zakonika) i čl. 178–182. Krivičnog zakonika. Krivična dela koja su učinjena pre nekog od ovih dela protiv polne slobode razvrstana su u pet sledećih kategorija: imovinska, nasilna, krivična dela protiv polne slobode (obuhvataju napred navedene članove), krivična dela u vezi s opojnim drogama i ostala krivična dela. U kategoriju imovinskih krivičnih dela uvrštena su i krivična dela protiv privrede. Proširivanje grupe imovinskih krivičnih dela na navedeni način nije bitno uticalo na rezultate istraživanja s obzirom na relativno mali broj povratnika koji su u svojoj ukupnoj kriminalnoj aktivnosti bili osuđivani za krivična dela u oblasti privrednog poslovanja. Suprotno od kriminoloških klasifikacija, razbojništvo i razbojnička krađa svrstani su, u skladu s krivično pravnim odredbama, u imovinska krivična dela. U grupu nasilnih dela uvrštena su, pored krivičnih dela protiv života i tela, i nasilničko ponašanje kao i nasilje u porodici. Podaci o recidivizmu razvrstani su u dve grupe – recidivista (najmanje dva krivična dela protiv polne slobode) i nerecidivista (jedno krivično delo protiv polne slobode). Dakle, druga kategorija ne isključuje generalni povrat osuđenika.

Podaci su obrađeni u programu SPSS. U ispitavanju postavljenih hipoteza korišćeni su χ2 test kao i model logističke regresije.

5. REZULTATI ISTRAŽIVANJA

5.1. Deskriptivni podaci

Od ukupnog broja osuđenika 35,4% (29 lica) ulazi u kategoriju seksualnih recidivista. Najvećih broj ovih povratnika ima u svojoj kriminalnoj karijeri dva krivična dela protiv polne slobode (21 lice), zatim tri (sedam lica), dok je samo jedan osuđenik učinio devet krivičnih dela silovanja. Od onih koji nisu seksualno recidivirali, 41,5% (22 lica) osuđenika učinilo je samo jedno krivično delo protiv polne slobode koje je ujedno bilo i jedino krivično delo u njihovim kriminalnim karijerama. Ostali prestupnici su generalni povratnici od kojih je 15,1% učinilo još jedno krivično delo, 11,3% još dva krivična dela, a 32,1% osuđenika je pored jednog krivičnog dela protiv polne slobode učinilo još tri ili više krivičnih dela. Ukupan broj učinjenih krivičnih dela osuđenika iz uzorka je 291, dok je ukupan broj krivičnih dela protiv polne slobode 125. Od toga, najučestalije je krivično delo silovanja (72%), [41] zatim krivična dela kod kojih se radnja sastoji u izvršenju obljube bez upotrebe sile ili kvalifikovane pretnje kao kod silovanja (16,8%) i na kraju krivično nedozvoljenih polnih radnji (11,2%). [42]

5.2. Provera hipoteza

5.2.2. Uzrast osuđenika u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualni recidivizam; uzrast u trenutku započinjanja kriminalne karijere i seksualni recidivizam

Kod provere ove hipoteze koristili smo model logističke regresije, jer je uzrast kontinuirana varijabla. Kod χ2 testa bismo morali da podelimo osuđenike po uzrasnim kategorijama što u nekim slučajevima ne bi bilo adekvatno zbog malog broja ispitanika.

Tabela 1. Logistička regresija u pogledu odnosa između uzrasta i recidivizma

B

S.E.

Wald

df

Sig.

Exp(B)

95% C.I.for EXP(B)

Lower

Upper

Step 1a

Uzrast/prvo delo

.030

.053

.314

1

.575

1.030

.929

1.143

Uzrast/prvo delo p.p.s.

.109

.053

4.249

1

.039

1.115

1.005

1.237

Constant

–3.278

1.329

6.081

1

.014

.038

p=0.039; p=0.57541

Pokazalo se da je uzrast u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode statistički značajan, odnosno da je mlađi uzrast u trenutku izvršenja ovih dela povezan s većom mogućnošću da se učini novo krivično delo protiv polne slobode (u modelu je vrednost 0 dodeljena pozitivnom odgovoru na seksualni recidivizam, a 1 negativnom odgovoru). Ovim rezultatom je potvrđena hipoteza po kojoj mlađi uzrast u trenutku izvršenja prvog dela protiv polne slobode povećava mogućnost specijalnog povrata. Sa druge strane, uzrast u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela nije statistički značajan, odakle proizlazi da rano započinjanje kriminalne karijere nije povezano s većom mogućnošću da lice postane seksualni recidivista. Bez obzira na nepostojanje statistički značajne veze, apsolutni brojevi pokazuju da je 62,5% osuđenika koji su kriminalnu karijeru počeli u maloletničkom uzrastu seksualno recidiviralo, blizu tri četvrtine (74,7%) osuđenika koji su prvo delo učinili u dvadesetim godinama je takođe seksualno recidiviralo, a u najmanjoj meri je to bio slučaj sa osuđenicima koji su prvo krivično delo učinili u tridesetim godinama (20,8%).

5.2.2. Zaposlenost i seksualni recidivizam; bračni status i seksualni recidivizam

Pokazalo se da jedina statistički značajna veza postoji u odnosu zaposlenosti i seksualnog recidivizma (tabela 2), ali suprotno u odnosu na polaznu hipotezu rezultati pokazuju da se zaposlenost dovodi u vezu s većom mogućnošću seksualnog recidivizma. Ovakav rezultat može se razumeti ako se uzme u obzir da je 67,9% nezaposlenih učinilo samo jedno krivično delo protiv polne slobode, dok je taj procenat i veći kod onih koji su obavljali povremene poslove (88,9%). Dakle, rezultat je posledica velikog broja prestupnika u uzorku koji su učinili samo jedno krivično delo protiv polne slobode.

Tabela 2. Vrednosti (f i %) zaposlenosti i seksualnog recidivizma

Seksualni recidivizam

ukupno

da

ne

Zaposlenost u vreme poslednjeg
krivičnog dela
protiv polne
slobode

zaposleni

f

11

8

19

%

57.9%

42.1%

100.0%

nezaposleni

f

17

36

53

%

32.1%

67.9%

100.0%

povremeni
poslovi

f

1

8

9

%

11.1%

88.9%

100.0%

ukupno

f

29

52

81

%

35.8%

64.2%

100.0%

χ2 =6.742, c=0.277, p=0.034

Po dobijenim rezultatima proizlazi da bračni status ne utiče na seksualni recidivizam (tabela 3), odnosno veza između ove dve varijable nije statistički značajna. Podaci u apsolutnim brojevima s druge strane pokazuju da u uzorku ima najviše neoženjenih (42,7%), potom onih koji žive u vanbračnoj zajednici (19,5%), dok je isti broj onih prestupnika koji su u braku ili razvedeni (po 18,3%).

Tabela 3. Vrednosti (f i %) bračnog statusa i seksualnog recidivizma

Seksualni recidivizam

Ukupno

da

ne

B. status u vreme poslednjeg
krivičnog dela
protiv polne
slobode

neoženjen

f

11

24

35

%

31.4%

68.6%

100.0%

u braku

f

5

10

15

%

33.3%

66.7%

100.0%

razveden

f

7

8

15

%

46.7%

53.3%

100.0%

vanbračna
zajednica

f

6

10

16

%

37.5%

62.5%

100.0%

Ukupno

f

29

52

81

%

35.8%

64.2%

100.0%

χ2 =1.121, c=0.117, p=0.772

5.2.3. Ranija osuđivanost i seksualni recidivizam

Pod ranijom osuđivanošću podrazumevali smo krivična dela izvršena pre prvog krivičnog dela protiv polne slobode. Kao što je već pomenuto, retrospektivnost studije ne omogućava analiziranje uticaja prethodne osuđivanosti za neko krivično delo protiv polne slobode na seksualni recidivizam, jer su svi takvi učinioci u uzorku istovremeno i recidivisti. Rezultati pokazuju da između ranije osuđivanosti za bilo koje krivično delo (osim za ona protiv polne slobode) i seksualnog recidivizma ne postoji statistički značajna veza. Podaci u apsolutnim brojevima pokazuju da je 46,3% prestupnika bilo osuđeno pre izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode. U najvećem broju slučajeva (29,3%) lica su prethodno bila osuđena za imovinska krivična dela.

Tabela 4. Vrednosti (f i %) ranije osuđivanosti i seksualnog recidivizma

Seksualni recidivizam

Ukupno

da

ne

Da li je osuđen
pre prvog krivičnog dela protiv polne slobode

da

f

11

27

38

%

28.9%

71.1%

100.0%

ne

f

18

26

44

%

40.9%

59.1%

100.0%

Ukupno

f

29

53

82

%

35.4%

64.6%

100.0%

χ2 =1.276, c=0.124, p=0.259

Utvrđivali smo i da li vrsta prvog krivičnog dela utiče na seksualni recidivizam. Analiza je pokazala da ne postoji statistički značajna veza između vrste prvog učinjenog krivičnog dela i seksualnog recidivizma (tabela 5). Pokazalo se da je, na primer, približno isti udeo seksualnih recidivista koji su započeli kriminalnu karijeru nekim krivičnim delom protiv polne slobode (39,5%) ili nekim krivičnim delom protiv imovine (37,5%).

Tabela 5. Vrednosti (f i %) vrste prvog krivičnog dela
i seksualnog recidivizma

Seksualni recidivizam

Ukupno

da

ne

Vrsta prvog učinjenog
krivičnog dela

imovinsko

f

9

15

24

%

37.5%

62.5%

100.0%

nasilno

F

0

8

8

%

.0%

100.0%

100.0%

seksualno

F

17

26

43

%

39.5%

60.5%

100.0%

ostala

F

2

4

6

%

33.3%

66.7%

100.0%

Ukupno

f

28

53

81

%

34.6%

65.4%

100.0%

χ2 =4.791, c=0.236, p=0.188

Sa druge strane, ispitivanjem je utvrđeno da postoji statistički značajna veza između vrste prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualnog recidivizma. Naime, ako je prvo krivično delo protiv polne slobode silovanje manja je mogućnost da dođe do seksualnog recidivizma u odnosu na situaciju kada je u pitanju krivično delo nedozvoljenih polnih radnji, a u manjem procentu i obljuba bez upotrebe prinude. Ovakav rezultat može se objasniti prvo činjenicom da je u uzorku veliki broj lica (73,3%) učinilo samo jedno krivično delo u svojoj kriminalnoj karijeri i to je bilo silovanje. Drugo, krivično delo nedozvoljenih polnih radnji je lakše krivično delo s obzirom na zaprećenu kaznu (u 66,7% slučajeva je za ovo delo izrečena kazna zatvora u trajanju do dve godine), zbog čega učinilac ima više vremena na slobodi da recidivira. Ovakav zaključak u skladu je stavovima u literaturi u kojoj se navodi da je rizik za seksualni recidivizam znatno veći ako je pre učinjenog težeg krivičnog dela protiv polne slobode prethodila osuda za neko lakše krivično delo iz iste grupe.[43]

Tabela 6. Vrednosti (f i %) vrste prvog krivičnog dela
protiv polne slobode i seksualnog recidivizma

Seksualni recidivizam

Ukupno

da

ne

Vrsta prvog
seksualnog dela

silovanje

f

16

44

60

%

26.7%

73.3%

100.0%

obljuba

f

7

6

13

%

53.8%

46.2%

100.0%

nedozvoljene
polne radnje

f

6

3

9

%

66.7%

33.3%

100.0%

Ukupno

f

29

53

82

%

35.4%

64.6%

100.0%

χ2 =7.786, c=0.294, p=0.020

Tabela 7. Logistička regresija – uticaj nezavisnih varijabli
na seksualni recidivizam

B

S.E.

Wald

df

Sig.

Exp(B)

95% C.I.for EXP(B)

Lower

Upper

Step 1a

Uzrast kod prvog k.dela p.p.s.

.194

.064

9.262

1

.002*

1.214

1.071

1.375

Zaposlenje

4.987

2

.083

Zaposleni

–3.210

1.451

4.892

1

.027*

.040

.002

.694

Nezaposleni

–2.267

1.326

2.925

1

.087

.104

.008

1.392

Prvo delo p.p.s.

7.781

2

.020

Silovanje

2.271

.923

6.063

1

.014*

9.694

1.589

59.121

Obljuba

.737

1.093

.455

1

.500

2.090

.245

17.799

Bračni status

1.721

3

.632

Neoženjeni

.676

.800

.714

1

.398

1.967

.410

9.440

Oženjeni

.817

.994

.675

1

.411

2.263

.322

15.886

Razvedeni

-.155

.974

.025

1

.873

.856

.127

5.772

Ranija osuda

-.545

.676

.651

1

.420

.580

.154

2.180

Uzrast kod prvog dela

-.149

.116

1.655

1

.198

.862

.687

1.081

Constant

2.433

5.251

.215

1

.643

11.391

U tabeli br. 7 predstavljen je model logističke regresije koji pokazuje uticaj svih napred razmatranih faktora na seksualni recidivizam. Označene su vrednosti koje su statistički značajne. Kao i kod rezultata χ2 testa, pokazalo se da postoji statistički značajna veza između uzrasta u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualnog recidivizma, kao i između vrste prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualnog recidivizma. Zaposlenost, suprotno polaznoj pretpostavci, utiče na povećanu mogućnost seksualnog recidivizma, što se može objasniti brojem osuđenika koji u svojim kriminalnim karijerama imaju samo jedno krivično delo a pri tome su nezaposleni.

5.2.4. Odlike kriminalnih karijera

Razmatrano je i pitanje da li postoji svojevrsna specijalizacija u vršenju krivičnih dela protiv polne slobode. Prvo je testirana veza između vrste prvog i drugog seksualnog krivičnog dela, a zatim je analizirano i da li osuđenici biraju žrtve istog uzrasta (dete / maloletnik odnosno odrasla osoba).

Analiza prvog i drugog učinjenog krivičnog dela protiv polne slobode pokazala je da ovi učinioci uglavnom ne odstupaju od prve vrste nedozvoljenog seksualnog ponašanja. Ispitivani su samo prestupnici iz uzorka koji su seksualni recidivisti. Podaci iz tabele pokazuju da učinioci koji su izvršili silovanje kasnije opet vrše isto delo, a situacija je slična kada se radi o licima koja vrše obljubu (bez upotrebe prinude) ili nedozvoljene polne radnje. Utvrđeno je da između vrste prvog i drugog krivičnog dela protiv polne slobode postoji statistički značajna veza. [44]

Tabela 8. Vrednosti (f i %) vrste prvog i drugog krivičnog dela
protiv polne slobode

Drugo delo

Ukupno

silovanje

obljuba i n. p. radnje

Prvo delo

silovanje

f

16

0

16

%

100.0%

.0%

100.0%

obljuba i nedozvoljene polne radnje

f

3

10

13

%

23.1%

76.9%

100.0%

Ukupno

f

19

10

29

%

65.5%

34.5%

100.0%

χ2 =18.785, c=0.627, p=0.000

Do sličnih zaključaka došli smo u analizi uzrasta žrtve (dete i maloletnik / odrasla osoba) kod prvog i drugog krivičnog dela protiv polne slobode. Pokazalo se da najveći broj recidivista bira žrtvu istog uzrasta kao kod prvog krivičnog dela protiv polne slobode i da je ova veza statistički značajna.[45] Ova povezanost ima veći značaj u odnosu na vršenje istih krivičnih dela protiv polne slobode, jer podaci iz uzorka pokazuju da su žrtve krivičnih dela čija se radnja sastoji u obljubi u skoro svim slučajevima maloletna lica. Obrnut je slučaj kod silovanja (u oko 65% slučajeva žrtve su odrasla lica), dok se nedozvoljene polne radnje vrše u podjednakoj meri prema obe kategorije žrtava.

Tabela 9. Vrednosti (f i %) uzrasta žrtve kod prvog i drugog krivičnog dela protiv polne slobode

Drugo delo

Ukupno

dete i
maloletnik

odrasla osoba

Prvo delo

dete i maloletnik

f

12

1

13

%

92.3%

7.7%

100.0%

odrasla osoba

f

1

12

13

%

7.7%

92.3%

100.0%

Ukupno

f

13

13

26

%

50.0%

50.0%

100.0%

χ2 =18.615, c=0.646, p=0.000

6. ZAKLJUČAK

Ispitivanjem uticaja određenih statističkih faktora na recidivizam seksualnih prestupnika potvrđene su neke od polaznih hipoteza u ovom radu. Utvrđeno je da postoji statistički značajna veza između uzrasta u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualnog recidivizma, čime je potvrđena prva hipoteza. Ukoliko učinilac u ranijem uzrastu započne vršenje ove vrste krivičnih dela veća je mogućnost da kasnije postane specijalni povratnik, odnosno da učini novo krivično delo protiv polne slobode. Istraživanje pokazuje da je kod prestupnika koji u tridesetim godinama vrše prvo krivično delo ove vrste specijalni povrat manje zastupljen (u uzorku je 78,6% ovih prestupnika učinilo samo jedno krivično delo protiv polne slobode). Bez daljih istraživanja, koja bi pratila kriminalne karijere u dužem periodu, ne može se pouzdano reći da ova kategorija prestupnika ne recidivira u kasnijem životnom dobu, iako bi prema stavovima u literaturi trebalo uzeti da od četrdesetih godina dolazi do smanjenja kriminalnih aktivnosti. Analizirajući kako početak kriminalne karijere utiče na seksualni recidivizam, ustanovili smo da ne postoji statistički značajna veza između uzrasta kod izvršenja prvog krivičnog dela i kasnijeg povrata.

Hipoteze o uticaju zaposlenosti i bračnog statusa na recidivizam seksualnih prestupnika nisu potvrđene. Iako je utvrđeno da postoji statistički značajna veza između zaposlenosti i povrata, zaključeno je da je takav rezultat posledica činjenice da je uzorak sastavljen od velikog broja učinilaca koji su nezaposleni, a pri tome nisu učinili više od jednog krivičnog dela protiv polne slobode. Što se tiče bračnog statusa, pokazalo se da nema uticaja na seksualni recidivizam okolnost da li je učinilac oženjen, razveden ili neoženjen. Kako je u literaturi navedeno da je sporan uticaj ovog statičkog faktora, zaključci istraživanja mogu se priključiti onoj grupi istraživanja koja nisu pronašla značajnu statističku vezu između ovih varijabli.

Ispitivano je i da li ranija osuđivanost (osim za krivična dela protiv polne slobode) ima uticaja na seksualni recidivizam i zaključeno da u tom pogledu ne postoji statistički značajna veza. Podaci u apsolutnim brojevima pokazuju da je 46,3% prestupnika bilo osuđeno pre izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode. U najvećem broju slučajeva (29,3%) lica su prethodno izvršila imovinska krivična dela. Analiza je takođe pokazala da ne postoji statistički značajna veza između vrste prvog učinjenog krivičnog dela i seksualnog recidivizma. Sa druge strane, vrsta prvog krivičnog dela protiv polne slobode ima uticaja na kasniji specijalni povrat. Naime, ukoliko su nedozvoljene polne radnje prvo učinjeno krivično delo, veće su mogućnosti da do recidivizma dođe, što se može objasniti i činjenicom da je ovo krivično delo zaprećeno blažom kaznom u poređenju sa silovanjem ili različitim oblicima obljube bez upotrebe prinude, zbog čega učinilac ima više vremena da posle izdržane zatvorske kazne učini novo krivično delo protiv polne slobode.

Utvrđeno je da seksualni povratnici po pravilu vrše istu vrstu krivičnih dela protiv polne slobode i ta povezanost je statistički značajna. Takođe, kada recidiviraju seksualni prestupnici po pravilu biraju žrtve približnog uzrasta, tako da se može napraviti podela između onih koji seksualno zlostavljaju decu ili maloletnike i onih čije su žrtve odrasla lica.

Naposletku, deskriptivni podaci pokazuju da je među analiziranim seksualnim prestupnicima većina onih koji su učinili samo jedno krivično delo protiv polne slobode. Seksualni prestupnici najčešće jesu povratnici, ali njihove kriminalne karijere odlikuje izvršenje raznovrsnih krivičnih dela, a krivično delo protiv polne slobode je samo jedno u nizu. Među onima koji jesu seksualni povratnici, zanemarljiv je broj učinilaca koji vrše veliki broj krivičnih dela protiv polne slobode.

Utvrđivanje postojanja i jačine uticaja koji statički faktor ostvaruju na seksualni recidivizam bilo je ograničeno dostupnošću podataka koje smo mogli pronaći u ličnim listovima osuđenika, što bi trebalo uzeti u obzir u budućim istraživanjima. Pažnju bi trebalo obratiti i na tamnu brojku kriminaliteta, koja je naročito prisutna kod krivičnih dela protiv polne slobode, zbog čega je moguće da je u uzorku bilo još povratnika čija su ranija seksualna dela ostala neotkrivena. Takođe, bilo bi korisno sprovesti i prospektivne studije zbog mogućnosti utvrđivanja uticaja ranije osuđivanosti za krivično delo protiv polne slobode na seksualni recidivizam. Radi dobijanja kompletnije slike o etiologiji recidivizma seksualnih prestupnika, bilo bi preporučljivo da buduća ispitivanja, pored uvećanja uzorka, uzmu u obzir još neke statičke faktore za koje se navodi da imaju uticaja na povrat.

Natalija Lukić, LLM
Lecturer
University of Belgrade, Faculty of Law
EMPIRICAL ANALYSIS OF SEXUAL RECIDIVISM
Summary
The paper empirically examines relation of some static factors to recidivism among sexual offenders. The research sample consists of data gathered from personal files of 82 convicted persons who are either currently in the prison in Sremska Mitrovica or who have already served their sentences. Some of the hypotheses of the research have been confirmed. Firstly, a link between age at initial offending against sexual freedom and sexual recidivism is found to be statistically significant. Moreover, sexual recidivism is associated with the type of first criminal offense against sexual freedom – there are greater chances for recidivism if the first crime is less serious (prohibited sexual acts). Lastly, sexual offenders generally commit the same type of crimes against sexual freedom and this link is statistically significant. It is possible to make a clear distinction between two groups of recidivists – those who choose to victimize children and juveniles and those whose victims are adults. On the other hand, early onset of criminal career is not found to be statistically important. The same is concluded for marital and socio-economic status as well as for the history of rule violation (except sex crimes).
Key words:
Recidivism. – Sex Offenders. – Static Factors. – Research.


[1] * Autorka je asistent Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu, natalija.lukic@ius.bg.ac.rs

[2] R. Karl Hanson, „Who Is Dangerous and When Are They Safe? Risk Assessment With Sexual Offenders“, Protecting Society From Sexually Dangerous Offenders (eds. Bruce J. Winick, John Q. LaFond), USA 2003, 64. U literaturi se navodi da procena recidivizma ove kategorije prestupnika zavisi na prvom mestu od definicije povrata od koje se u istraživanju polazi, a drugo od vremena u kome će se seksualni prestupnici pratiti kako bi se utvrdilo da li su ponovo učinili krivično delo protiv polne slobode. Dok je prema rezulatima pojedinih studija povrat kod seksualnih prestupnika zastupljen u oko 13% slučajeva, podaci istraživanja kod kojih je period posmatranja bio duži od 20 godina pokazuju da je taj procenat znatno viši i da iznosi oko 60%. Navedeno prema: Hans Joachim Schneider, „Rückfallprognose bei Sexualstraftätern“, Internationales Handbuch der Kriminologie, Band 2, Besondere Probleme der Kriminologie (Hrsg. Hans Joachim Schneider), Berlin 2009, 909–946.

[3] Denise Lievore, Recidivism of Sexual Assault Offenders: Rates, Risk Factors and Treatment Efficacy, Australia 2004, 29.

[4] Karen Gelb, Recidivism of Sex Offenders, Melbourne 2007, 21.

[5] Karen J. Terry, Alissa R. Ackerman, „A Brief History of Major Sex Offender Laws“, Sex Offender Laws, Failed Policies, New Directions (ed. Richard G. Wright), USA 2009, 75.

[6] Zakon o posebnim merama za sprečavanje vršenja krivičnih dela protiv polne slobode prema maloletnim licima, Službeni glasnik RS, br. 32/13. O kritici zakonskog rešenja vid. detaljnije u: Đorđe Ignjatović, „Normativno uređenje izvršenja vanzavodskih krivičnih sankcija u Srbiji“, Crimen, 2/2013, 144–175.

[7] Više o tome u: Đorđe Ignjatović, Biljana Simeunović-Patić, Viktimologija, Beograd 2011, 56–59.

[8] Mario J. Scalora, Calvin Garbin, „A Multivariate Analysis of Sex Offender Recidivism“, Internatinal Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 47/2003, 309–323.

[9] D. Lievore, 39–40.

[10] Ibid , 40.

[11] R. Karl Hanson, Monique T. Bussiere, „Predicting Relapse: A Meta-Analysis of Sexual Offender Recidivism Studies“, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2/1998, 348–362.

[12] M. J. Scalora, C. Garbin, 310–311. Za uzroke seksualnog recidivizma kod adolescenata vid.: Julie Carpentier, Jean Proulx, „Correlates of Recidivism Among Adolescents Who Have Sexually Offended“, Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment, 4/2011, 434–455.

[13] Edward Zamble, Vernon L. Quinsey, The Criminal Recidivism Process, Cambridge 1997, 33–36.

[14] K. Gelb, 31.

[15] U jednom istraživanju sprovedenom u Švedskoj utvrđeno je da na specijalni povrat seksualnih prestupnika utiče ranija osuđivanost za krivična dela protiv polne slobode, slabe socijalne veštine, žrtva muškog pola ili veći broj žrtava kod seksualnog delikta. Sa druge strane, na generalni povrat ovih prestupnika značajno utiču rano nekonformističko ponašanje, osuđivanost u mlađem uzrastu, psihopatija i korišćenje prinude kod izvršenja krivičnog dela protiv polne slobode. Više o tome u: Niklas Langström, Martin Grann, „Risk for Criminal Recidivism Among Young Sex Offenders“, Journal of Interpersonal Violence, 8/2000, 855–871.

[16] Ian A. Nisbet, Peter H. Wilson, Stephen W. Smallbone, „A Prospective Longitudinal Study of Sexual Recidivism Among Adolescent Sex Offenders“, Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment, 3/2004, 223–234.

[17] Ibid , 224. O uticaju mlađeg uzrasta učinilaca u trenutku izvršenja prvog krivičnog dela protiv polne slobode i kasnijeg seksualnog recidivizma vid. i: Andreas Hill et al., „Criminal Recidivism in Sexual Homicide Perpetrators“, International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 1/2008, 5–20; J. Carpentier, J. Proulx, 439. Upor.: Martin Rettenberger et al., „Sexual Offender Recidivism Among a Population-Based Prison Sample“, International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 4/2015, 424–444.

[18] K. Gelb, 17. Vid. i: Julie Carpentier, Benoit Leclerc, Jean Proulx, „Behavior Juvenile Sexual Offenders: Correlates of Onset, Variety, and Desistance of Criminal Behavior“, Criminal Justice and Behavior, 38/2011, 854–873.

[19] Po rezultatima jednog istraživanja oko 75% osuđenih silovatelja ima manje od 30 godina, dok je oko 75% osuđenih učinilaca (muškaraca) zbog seksualnog zlostavljanja dece starije od tog uzrasta. Navedeno prema: Curt R. Bartol, Anne M. Bartol, Criminal Behavior, A Psychological Approach, UK 2014, 476. Autori Smolboun i Vortli (Smallbone, Wortley) navode da je prosečan uzrast lica koje prvi put stupa u seksualni kontakt s detetom 32, 4 godine. Studija koju su sproveli pokazuje da je svega 10, 6% ispitanika odgovorilo da je prvi kontakt bio između 17. i 20. godine, a 6% da je prvi put seksualno zlostavljalo dete posle 50. godine. Navedeno prema: K. Gelb, 16.

[20] D. Lievore, 43.

[21] Tako se na primer navodi da kod prestupnika koji kriminalnu aktivnost počinju između 10. i 13. godine kriminalna karijera u proseku traje oko 12 godina, dok je znatno kraća (2,33 godine) kod lica koja prvo delo vrše u uzrastu između 21. i 30. godine. Nav. prema: Alex R. Piquero, David Farrington, Alfred Blumstein, Key issues in Criminal Career Research Cambridge 2006, 82. Do sličnih zaključaka došli su i drugi autori–više u: Alex R. Piquero, Robert Brame, Donald Lynam, „Studying Criminal Career Length Through Early Adulthood Among Serious Offenders“, Crime and Delinquency, 50/2004, 412–435.

[22] D. Lievore, 42–43; M. J. Scalora, C. Garbin, 310; Larry Baron, Murray A. Straus, „Four theories of Rape: A Macrosociological Analysis“, Social Problems, 5/1987, 472.

[23] L. Baron, M. A. Straus, 483.

[24] D. Lievore, 43.

[25] Clifford Shaw, Henry McKey, „Maloletnička delinkvencija i gradska područja“, Teorije u kriminologiji (ur. Đorđe Ignjatović), Beograd 2009, 244–248.

[26] L. Baron, M.A. Straus, 477.

[27] R. K. Hanson, M. T. Bussiere, 348–362; M. J. Scalora, C. Garbin, 310.

[28] L. Baron, M.A. Straus, 480.

[29] M. J. Scalora, C. Garbin, 318.

[30] Robert Sampson, John Laub, „Zločin i devijantnost na životnom putu: značaj socijalnih veza u odraslom dobu“, Teorije ukriminologiji (ur. Đ. Ignjatović), Beograd 2009, 453–459. Vid. i: Arjan A. J. Blokland, Paul Nieuwbeerta, „Life Course Criminology“, International Handbook of Criminology (eds. Shlomo G. Shoham, Paul Knepper, Martin Kett), USA 2010, 75–76.

[31] K. Gelb, 23.

[32] M. J. Scalora, C. Garbin, 318.

[33] H. Göppinger, Kriminologie, München 2008, 511; Freda Adler, Gerhard O. W. Mueller, William S. Laufer, Criminology, USA 2010, 236.

[34] D. Lievore, 49. Upor.: Brita Kyvsgaard, The Criminal Career, The Danish Longitudinal Study, Cambridge, 2004, 159.

[35] D. Lievore, 49.

[36] Stefan Harrendorf, Rückfälligkeit und kriminelle Karrieren von Gewalttätern, Göttingen 2007, 280.

[37] K. Gelb, 24.

[38] Ovde je bila isključena mogućnost analize ranije osude za neko krivično delo protiv polne slobode, jer su svi takvi učinioci u uzorku istovremeno i recidivisti.

[39] A. R. Piquero, D. Farrington, A. Blumstein, 185–195.

[40] Prosečno trajanje krivičnog postupka u Srbiji je između jedne i dve godine. Vid.: Đorđe Ignjatović, Kriminologija, Beograd 2006, 368.

[41] Ovde je uključeno i krivično delo iz čl. 110 Krivičnog zakona RS (protivprirodni blud), jer je njegova radnja izvršenja sada podvedena pod opis krivičnog dela silovanja iz čl. 178 KZ. Što se tiče krivičnog dela iz čl. 106 Krivičnog zakona RS (obljuba ili protivprirodni blud s licem koje nije navršilo četrnaest godina), slučajevi u kojima je delo učinjeno uz upotrebu sile ili pretnje da će se neposredno napasti na život oštećenog ili njemu bliskog lica tretirani su kao krivično delo silovanja.

[42] Obe nezavisne varijable su zasebno analizirane u modelu logističke regresije, pri čemu je potvrđeno da postoji statistički značajna veza između uzrasta kod prvog krivičnog dela protiv polne slobode i seksualnog recidivizma.

[43] D. Lievore, 48.

[44] U analizi su u istu kategoriju svrstane obljuba i nedozvoljene polne radnje zbog malog broja učinioca nedozvoljenih polnih radnji. No, izvršena je i analiza u kojoj su sve tri vrste dela odvojeno razmatrane i takođe je utvrđeno da postoji statistički značajna veza.

[45] U analizi su u istu kategoriju svrstana deca i maloletnici zbog malog broja maloletnika (svega u tri slučajeva su bili žrtve). Ipak, sprovedena je i analiza u kojoj su sve tri kategorije žrtava zasebno razmatrane i takođe je utvrđeno da postoji statistički značajna veza.

Povratni linkovi

  • Trenutno nema povratnih linkova